Japoński noise rock, boliwijska psychodelia, kurdyjskie melodie, brazylijski hardcore i elektroniczne oberki. Już 5 listopada Utrecht zamieni się w stolicę muzycznych odkryć. Le Guess Who? ponownie udowadnia, że najciekawsze dźwięki powstają poza głównym nurtem. Oto dziesięć koncertów, których nie warto przegapić.
Na większości dużych festiwali muzycznych zasady są proste: największe gwiazdy zajmują największe sceny, a mniej znani artyści występują wcześniej, przed mniejszą publicznością. Le Guess Who? od lat pokazuje, że można inaczej. W holenderskim Utrechcie muzycy z najodleglejszych zakątków świata trafiają do monumentalnych sal koncertowych, teatrów i kościołów, a artyści funkcjonujący poza głównym nurtem stają się najważniejszymi bohaterami programu.
Trudno znaleźć w Europie drugie wydarzenie, które z podobną konsekwencją i odwagą łączy tak odległe tradycje, gatunki i języki muzyczne. Folk spotyka się tu z awangardą, eksperymentalna elektronika z muzyką obrzędową, a punkowa energia z wielowiekowymi tradycjami instrumentalnymi. Nie chodzi jednak o egzotykę ani kolekcjonowanie artystów z kolejnych krajów. Le Guess Who? pokazuje, że współczesna muzyka jest znacznie bardziej różnorodna, niż mogłoby wynikać z festiwalowych rankingów popularności.
Wybieram się do Utrechtu po raz trzeci i za każdym razem najbardziej fascynuje mnie to samo: możliwość odkrywania muzyki, której istnienia wcześniej nawet nie podejrzewałem. Oczywiście są koncerty, na które czeka się miesiącami. Ale równie często najważniejszym wydarzeniem okazuje się przypadkowe spotkanie z artystą, którego nazwisko jeszcze dzień wcześniej nic nam nie mówiło.
W tegorocznym programie nie brakuje takich możliwości. Wybrałem jedenaście koncertów, które szczególnie budzą moją ciekawość.
Od japońskiego hałasu po brazylijski trans
Gdybym miał wskazać zespoły, których muzykę najlepiej poznawać na żywo, na szczycie listy znalazłaby się Melt-Banana. Japoński duet jest prawdziwą legendą noise rocka, a jego koncerty przypominają zderzenie z rozpędzoną maszyną. Ichirou Agata generuje agresywne, poszarpane partie gitarowe, Yasuko Onuki spazmatycznie wykrzykuje kolejne frazy, a całość napędzają elektroniczne bity. Hardcore, punk, noise i elektronika zderzają się w zawrotnym tempie. Widziałem ich dwa lata temu w Birmingham i do dziś uważam ten występ za jeden z najbardziej intensywnych koncertów, jakich kiedykolwiek doświadczyłem.
Podobnych wrażeń spodziewam się po BBBBBBB, japońskiej grupie, która łączy ekstremalną elektronikę, hardcore i hałas w nieprzewidywalne, niemal fizyczne widowisko. To muzyka, która wymyka się klasyfikacjom gatunkowym i nie daje słuchaczowi chwili wytchnienia. „Gramy victory hardcore – mieszankę gabberu, breakcore’u, hardcore punka, industrialu i hip-hopu, z pozytywnym przekazem: marzenia, nadzieja, tęcza i kwiaty”, mówią. Myślę, że nie ma lepszego sposobu, żeby zacząc kontakt z ich muzyką na żywo.
Na przecięciu różnych odmian ekstremalnego grania poruszają się również Brazylijczycy z Deafkids. Metal, d-beat, breakcore, breakbeat i eksperymentalna elektronika tworzą w ich wykonaniu gęstą, rytmiczną strukturę. Zamiast tradycyjnych metalowych kompozycji proponują muzykę opartą na powtarzalności, intensywności i transie. Od dawna chciałem zobaczyć ich na żywo i tym razem zamierzam wykorzystać tę okazję.

Tradycja, która nie stoi w miejscu
Jedną z największych zalet Le Guess Who? jest sposób, w jaki festiwal prezentuje muzykę tradycyjną. Nie jako zamknięty rozdział historii, ale jako żywy język, który można nieustannie przekształcać.
Świetnym przykładem jest Mohammad Syfkhan, kurdyjsko-syryjski muzyk mieszkający w Irlandii. Jego muzyka opiera się na wirtuozerskiej grze na bouzouki, bliskowschodnich melodiach i hipnotycznych, tanecznych rytmach. Jest bezpretensjonalna, lekka, a jednocześnie niezwykle intensywna. Syfkhan potrafi za pomocą prostych środków wprowadzić publiczność w trans, zamieniając koncert w zbiorowe, niemal euforyczne doświadczenie.
Zupełnie inną drogą podążają Indrė Jurgelevičiūtė i Eli Wewentxu. Litewska artystka znana z Merope oraz muzyk wywodzący się z kultury Mapuczów łączą brzmienia bałtyckich kanklės, południowoamerykańskiego txompe, skrzypiec i delikatnej elektroniki. Ich muzyka jest oszczędna, pełna przestrzeni, ciszy i drobnych gestów dźwiękowych. Tradycyjne instrumenty stają się tu narzędziami współczesnych eksperymentów, a folk naturalnie przenika się z ambientem i improwizacją.
Na podobnym przekonaniu, że tradycję należy rozwijać, a nie jedynie odtwarzać, opiera się działalność polskiego Tercetu Imperial. Muzycy przenoszą oberki w świat padów, perkusji i elektroniki, zachowując ich rytmiczną energię, ale nadając im zupełnie nowy charakter. To muzyka tradycyjna potraktowana nie jak muzealny eksponat, lecz jako materiał do współczesnych poszukiwań.
W tym kontekście szczególnie intryguje mnie również wspólny występ Sign Libra i Roberta Nikolajeva. Osobna twórczość tych artystów jest mi bliska, ale właśnie nieprzewidywalność ich spotkania sprawia, że koncert zapowiada się jako jedno z ciekawszych wydarzeń programu, podkreslającego udział w programie scen krajów bałtyckich.


Psychodelia, improwizacja i gitarowe eksperymenty
Le Guess Who? od lat jest także miejscem spotkań muzyków, którzy przesuwają granice muzyki gitarowej.
Bill Orcutt, autor jednej z moich ulubionych płyt tego roku, należy do najbardziej charakterystycznych współczesnych gitarzystów eksperymentalnych. Jego muzyka bywa surowa, szorstka i pełna napięć, ale jednocześnie zaskakuje melodyjnością. Widziałem już jego kwartet na żywo i jestem ciekaw, w jakim kierunku rozwinie się ta intensywna, improwizowana formuła.
Zupełnie inne doświadczenie oferuje Los Thuthanaka. Ich spojrzenie na tradycję, psychodelię i rytm tworzy muzykę, która wymyka się prostym porównaniom. Widziałem ich już w tym roku i jeśli festiwalowy rozkład jazdy pozwoli, chętnie zrobię to ponownie. To jeden z tych projektów, których koncertowa energia odsłania znacznie więcej niż samo nagranie.
Na scenie pojawi się również Black Bombaim i Isaiah Mitchell. Portugalski Black Bombaim to potężna dawka psychodelicznego rocka, motorycznych rytmów i ciężkich gitarowych brzmień. Widziałem ich już w specjalnym składzie z Peterem Brotzmanem i było to doświadczenie przypominające spotkanie z walcem muzycznym. Współpraca z katalońskim duetem ZA! zapowiada kolejne nieprzewidywalne zderzenie improwizacji, rytmu i hałasu.
Osobne miejsce na mojej liście zajmuje Water Damage – kolektyw, który z repetycji uczynił sztukę. Zespół z udziałem Thora Harrisa, znanego ze Swans, buduje swoje monumentalne kompozycje wokół jednego, nieustannie powtarzanego motywu rytmicznego, napędzanego przez dwie perkusje i gitarę basową. Ich muzyka pulsuje, narasta i zmienia się niemal niezauważalnie, wciągając słuchaczy w hipnotyczny trans. Minimalizm, hałas i medytacja w jednym – koncertowe doświadczenie, któremu warto się poddać. Na LGW w odsłonei trwającej dwie godziny.

Festiwal, na którym najważniejsze jest odkrywanie
Te dziesięć koncertów to zaledwie niewielki wycinek programu Le Guess Who?. I właśnie w tym tkwi największa siła tego wydarzenia. W czasach, gdy kolejne duże festiwale coraz częściej proponują podobne zestawienia wykonawców, Utrecht konsekwentnie stawia na różnorodność, artystyczne ryzyko i nieoczywiste połączenia.
Nie trzeba znać wszystkich nazwisk ani orientować się w dziesiątkach muzycznych tradycji, żeby odnaleźć się w tym programie. Wręcz przeciwnie – najlepiej przyjechać z otwartą głową, pozwolić sobie na przypadkowe odkrycia i czasem zrezygnować z zaplanowanego koncertu na rzecz czegoś zupełnie nieznanego.
Bo Le Guess Who? przypomina o czymś, co w świecie algorytmów, playlist i przewidywalnych festiwalowych line-upów łatwo przeoczyć: najciekawsza muzyka często zaczyna się tam, gdzie kończą się nasze przyzwyczajenia.
Zdjęcia: Jakub Knera
